زخم فشاری (Pressure Injury) آسیبی است که بر اثر فشار طولانی، اصطکاک یا برشی بر روی پوست و بافت زیرین ایجاد میشود. شیوع آن در بیماران بستری در ICU به ۱۲ تا ۲۸ درصد میرسد و ۵۹ درصد این زخمها قابل پیشگیری هستند.
ارزیابی خطر با مقیاس Braden
مقیاس Braden با شش زیربخش (ادراک حسی، رطوبت، فعالیت، تحرک، تغذیه، اصطکاک و برشی) امتیاز ۶ تا ۲۳ تولید میکند. امتیاز ۱۸ یا کمتر، نیاز به برنامه پیشگیری فعال را نشان میدهد. ارزیابی در زمان پذیرش، روزانه در ICU و هفتگی در بخشهای دیگر انجام میشود.
طبقهبندی NPIAP
- مرحله ۱ — قرمزی غیرسفیدشونده در پوست سالم
- مرحله ۲ — از دست رفتن پوست در عمق نسبی، تاول یا زخم سطحی
- مرحله ۳ — از دست رفتن پوست تمام ضخامت، چربی زیرپوستی قابل مشاهده
- مرحله ۴ — درگیری عضله، استخوان یا تاندون
- Unstageable — بستر زخم بهدلیل اسلاف یا اسکار قابل ارزیابی نیست
- Deep Tissue Pressure Injury — تغییر رنگ ارغوانی یا قهوهای پایدار با پوست سالم یا تاول خونی
پنج رکن پیشگیری
- ارزیابی منظم خطر (Braden)
- تغییر وضعیت بیمار حداقل هر ۲ ساعت در حالت دراز کشیده و هر ۱ ساعت در حالت نشسته
- استفاده از تشکهای توزیع فشار (هوا متناوب، فوم با چگالی بالا)
- حفظ سلامت پوست: شستشوی ملایم، خشک نگهداشتن، استفاده از کرمهای مرطوبکننده
- تغذیه کافی بهویژه پروتئین و هیدراتاسیون
نواحی پرخطر بدن
- ساکروم و کوکسیکس (شایعترین محل)
- پاشنه پا
- بناگوش بزرگ (تروکانتر)
- قوزک پا و لبه استخوان درشتنی
- آرنج و شانهها در بیماران دراز کش
- پوست زیر تجهیزات پزشکی (کاتتر، ماسک، گردنبند طبی) — در دسته زخم فشاری ناشی از وسیله طبی
اصول درمان
- حذف یا کاهش فشار بهعنوان اولین قدم
- دبریدمان بافت غیرحیات بر اساس وضعیت بیمار و نوع بافت
- پانسمان مناسب با شدت ترشح؛ فوم و آلژینات گزینههای رایج هستند
- کنترل عفونت در صورت وجود نشانههای التهابی موضعی یا سیستمیک
- حمایت تغذیهای: پروتئین ۱.۲۵ تا ۱.۵ گرم بر کیلوگرم در روز و در مرحله ۳ و ۴ تا ۲ گرم
- مدیریت درد و حمایت روانی بهویژه در زخمهای مزمن طولانی
نقش خانواده مراقبتکننده
در ایران، بسیاری از بیماران دیابتی یا سالمند در خانه و توسط اعضای خانواده مراقبت میشوند. آموزش ساده تغییر وضعیت، انتخاب تشک مناسب، و علائم هشدار مرحله ۱، احتمال پیشرفت به مراحل خطرناکتر را بهطور چشمگیر کاهش میدهد.
منابع علمی
- European Pressure Ulcer Advisory Panel, National Pressure Injury Advisory Panel and Pan Pacific Pressure Injury Alliance. Prevention and Treatment of Pressure Ulcers/Injuries: Clinical Practice Guideline. The International Guideline. EPUAP/NPIAP/PPPIA: 2019. https://internationalguideline.com/
- Bergstrom N, Braden BJ, Laguzza A, Holman V. The Braden Scale for predicting pressure sore risk. Nurs Res. 1987;36(4):205–210.
- Edsberg LE, Black JM, Goldberg M, et al. Revised National Pressure Ulcer Advisory Panel Pressure Injury Staging System. J Wound Ostomy Continence Nurs. 2016;43(6):585–597. https://doi.org/10.1097/WON.0000000000000281
- Moore ZE, Cowman S, Posnett J. An economic analysis of repositioning for the prevention of pressure ulcers. J Clin Nurs. 2013;22(15-16):2354–2360. https://doi.org/10.1111/j.1365-2702.2012.04310.x