حدود ۲۱ تا ۵۲ درصد زخم‌های پای دیابتی، طبق مطالعات Reiber و همکاران، با نقش مستقیم کفش نامناسب آغاز می‌شوند. کفش درست، نه‌تنها از زخم پیشگیری می‌کند، بلکه در درمان زخم فعال نیز مهم‌ترین عامل کاهش بازگشت بیماری است.

ویژگی‌های کفش طبی استاندارد

بدون درز داخلی برجسته (seamless interior)
جنس داخلی نرم و بدون اصطکاک
نوک گرد و عرض کافی برای انگشتان (toe box wide and deep)
پاشنه ثابت و کم، حداکثر ۲ سانتی‌متر
بست‌های قابل تنظیم (بند یا چسب) برای تطابق با ادم متغیر
کف بیرونی غیر لغزنده با قابلیت جذب ضربه
وزن سبک با خاصیت تنفس‌پذیری مواد بدنه

انواع کفی طبی

کفی پیشگیرانه

برای بیماران بدون سابقه زخم اما با نوروپاتی یا تغییر شکل خفیف. مواد جذب فشار مانند پوران یا EVA با چندلایه. تعویض هر ۶ تا ۱۲ ماه.

کفی سفارشی پس از قالب‌گیری

برای بیماران با سابقه زخم یا تغییر شکل متوسط. ساخته‌شده از قالب پای بیمار با مواد چندلایه. این کفی‌ها در مطالعات RCT (مانند Bus و همکاران) نشان داده‌اند که بازگشت زخم را تا ۴۷ درصد کاهش می‌دهند.

کفی توتال کنتاکت

برای بیماران با تغییر شکل شدید مانند پای شارکو. تماس کامل با کف پا، توزیع فشار را به‌طور یکنواخت انجام می‌دهد و در مراحل پیشرفته، با کفش طبی ویژه ترکیب می‌شود.

آفلودینگ در زخم فعال

گایدلاین IWGDF تأکید دارد که آفلودینگ مؤثر، رکن اصلی درمان زخم پلانتار غیر ایسکمیک و غیرعفونی است. روش‌های اصلی به ترتیب اولویت:

گچ تماسی کلی غیر قابل برداشتن (Total Contact Cast - TCC) — استاندارد طلایی، با میزان بهبود حدود ۹۰ درصد در ۶ هفته
والکر غیر قابل برداشتن (knee-high removable made non-removable)
والکر قابل برداشتن — پایبندی بیمار عامل کلیدی موفقیت است
کفش مخصوص پایوله‌گذاری (offloading shoe) — در صورت موارد بالاتر در دسترس نباشد

اشتباهات رایج هنگام خرید کفش

خرید کفش جدید در صبح؛ بهتر است در پایان روز که پا کمی متورم است انتخاب شود.
خریداری کفش با اطمینان به همان سایز همیشگی؛ اندازه‌گیری مجدد در هر خرید توصیه می‌شود.
نادیده گرفتن نظر متخصص پا یا تیم زخم در بیمار پرخطر.
استفاده از کفش جدید برای ساعت‌های طولانی بدون دوره عادت‌دادن (break-in) کوتاه روزانه.

چه زمانی به متخصص ارجاع شود؟

بیماران با تغییر شکل پیشرفته پا، سابقه زخم مکرر، یا پای شارکو، نیازمند ارزیابی توسط متخصص ارتز و کفش طبی هستند. کلینیک‌های زخم معمولاً این ارزیابی را به‌عنوان بخشی از مدیریت بلندمدت ارائه می‌دهند.

منابع علمی

Bus SA, Armstrong DG, Crews RT, et al. Guidelines on offloading foot ulcers in persons with diabetes (IWGDF 2023 update). Diabetes Metab Res Rev. 2024;40(3):e3647. https://iwgdfguidelines.org/
Reiber GE, Vileikyte L, Boyko EJ, et al. Causal pathways for incident lower-extremity ulcers in patients with diabetes from two settings. Diabetes Care. 1999;22(1):157–162. https://doi.org/10.2337/diacare.22.1.157
Bus SA, Waaijman R, Arts M, et al. Effect of custom-made footwear on foot ulcer recurrence in diabetes: a multicenter randomized controlled trial. Diabetes Care. 2013;36(12):4109–4116. https://doi.org/10.2337/dc13-0996
Lavery LA, Higgins KR, La Fontaine J, et al. Randomised clinical trial to compare total contact casts, healing sandals and a shear-reducing removable boot to heal diabetic foot ulcers. Int Wound J. 2015;12(6):710–715. https://doi.org/10.1111/iwj.12213

کفش طبی و کفی برای بیماران دیابتی: راهنمای علمی انتخاب