اسکار، نتیجه طبیعی ترمیم زخم در پوست انسان است؛ اما در برخی افراد به دلیل ژنتیک یا عوامل موضعی، روند ترمیم به سمت اسکار هیپرتروفیک یا کلوئید متمایل می‌شود. درمان مدرن اسکار، ترکیبی از پیشگیری، انتخاب صحیح روش بر اساس نوع اسکار و پیگیری بلندمدت است.

انواع اسکار

اسکار طبیعی (Mature) — صاف، کم‌رنگ، در سطح پوست
اسکار هیپرتروفیک — برجسته اما در محدوده زخم اولیه باقی می‌ماند
کلوئید — برجسته، خارش‌دار، فراتر از مرز زخم اصلی گسترش می‌یابد
آتروفیک — فرورفته، شایع پس از آکنه یا آبله مرغان
اسکار کنتراکچر — پس از سوختگی، حرکت مفاصل را محدود می‌کند

پیشگیری: مهم‌تر از درمان

پانسمان مرطوب کنترل‌شده در فاز اولیه ترمیم
محافظت کامل از نور آفتاب با ضدآفتاب SPF 30 به بالا حداقل برای ۶ تا ۱۲ ماه
اجتناب از کشش زیاد در محل برش (در جراحی، استفاده از تکنیک بستن چندلایه)
پایش زخم در ماه‌های نخست ترمیم برای مداخله زودهنگام در صورت برجستگی

ژل و چسب سیلیکونی: درمان خط اول

بر اساس کنسانسوس بین‌المللی Mustoe و همکاران (۲۰۰۲) و به‌روزرسانی Gold و همکاران، ژل و چسب سیلیکونی، خط اول درمان غیرتهاجمی برای پیشگیری و کاهش اسکار هیپرتروفیک هستند. مدت توصیه‌شده مصرف، حداقل ۱۲ تا ۲۴ ساعت در شبانه‌روز به مدت ۲ تا ۶ ماه است. مرور Cochrane Carney و همکاران، شواهد متوسطی برای اثربخشی نشان داده است.

تزریق کورتیکواستروئید

تزریق داخل ضایعه‌ای تریامسینولون استوناید (با غلظت ۱۰ تا ۴۰ میلی‌گرم بر میلی‌لیتر) خط اول درمان کلوئید و اسکار هیپرتروفیک پایدار است. تزریق هر ۴ تا ۶ هفته انجام می‌شود و معمولاً ۳ تا ۶ جلسه نیاز است. عوارض شامل آتروفی موضعی و تله‌انژکتازی است.

لیزر در درمان اسکار

لیزر رنگی پالسی (PDL) — برای اسکارهای قرمز و عروقی
لیزر فراکشنال غیر فرسایشی (Er:Glass 1540 nm) — کاهش بافت اسکار با حداقل دوران بهبودی
لیزر فراکشنال فرسایشی (CO₂، Er:YAG) — برای اسکارهای آتروفیک عمیق
نتایج بهینه معمولاً پس از ۳ تا ۶ جلسه با فواصل ۴ تا ۶ هفته به دست می‌آید

میکرونیدلینگ و سابسیشن

میکرونیدلینگ با ایجاد کانال‌های میکروسکوپی، تولید کلاژن جدید را تحریک می‌کند و در اسکارهای آتروفیک ناشی از آکنه شواهد خوبی دارد. سابسیشن (Subcision) برای اسکارهای فرورفته با چسبندگی به بافت زیرین، با سوزن یا کانولای ویژه انجام می‌شود.

درمان ترکیبی: استاندارد امروز

هیچ روش منفردی در درمان اسکارهای پیشرفته بهترین نیست. الگوریتم‌های فعلی ترکیب سیلیکون، تزریق و لیزر را بر اساس نوع اسکار، رنگ پوست و انتظار بیمار شخصی‌سازی می‌کنند. در اسکارهای سوختگی پیچیده، فیزیوتراپی و فشار درمانی نیز اضافه می‌شود.

ملاحظات در پوست‌های تیره

پوست‌های Fitzpatrick IV تا VI در ایران شایع هستند و به التهاب پس از درمان حساس‌ترند. در این بیماران، شدت لیزر باید کاهش یابد، فاصله جلسات بیشتر شود و ضدآفتاب جدی‌تر استفاده گردد تا از هایپرپیگمانتاسیون پس از التهاب جلوگیری شود.

منابع علمی

Mustoe TA, Cooter RD, Gold MH, et al. International clinical recommendations on scar management. Plast Reconstr Surg. 2002;110(2):560–571. https://doi.org/10.1097/00006534-200208000-00031
Gold MH, McGuire M, Mustoe TA, et al. Updated international clinical recommendations on scar management: part 2 — algorithms for scar prevention and treatment. Dermatol Surg. 2014;40(8):825–831. https://doi.org/10.1111/dsu.0000000000000050
Carney BC, Carney KO, Travis TE, et al. Silicone gel sheeting for the prevention of hypertrophic scarring: a systematic review. Adv Wound Care (New Rochelle). 2017;6(8):285–298. https://doi.org/10.1089/wound.2017.0738
Anderson RR, Donelan MB, Hivnor C, et al. Laser treatment of traumatic scars with an emphasis on ablative fractional laser resurfacing. JAMA Dermatol. 2014;150(2):187–193. https://doi.org/10.1001/jamadermatol.2013.7761