ترمیم زخم یک فرایند پیچیده چهارمرحلهای است: هموستاز، التهاب، تکثیر و بازسازی. در حضور قند خون بالا، هر چهار مرحله دچار اختلال میشوند. این مقاله نشان میدهد چرا کنترل قند خون پایهایترین رکن درمان زخم در بیماران دیابتی است.
هایپرگلایسمی چگونه ترمیم را مختل میکند؟
- افزایش تولید محصولات نهایی گلیکاسیون پیشرفته (AGEs) که کلاژن را سفت و شکننده میکند.
- اختلال در عملکرد نوتروفیل و ماکروفاژ؛ این سلولها در دفاع ایمنی و پاکسازی بافت آسیبدیده نقش دارند.
- کاهش تولید فاکتورهای رشد و عوامل آنژیوژنیک که شکلگیری رگهای جدید را محدود میکند.
- افزایش استرس اکسیداتیو که تخریب بافتی را تشدید میکند.
- آسیب میکروواسکولار و کاهش اکسیژنرسانی به محل زخم.
HbA1c و سرعت بهبود
مطالعات متعدد، از جمله مرور سیستماتیک Christman و همکاران (Diabetes 2011)، نشان دادهاند که در بیماران مبتلا به زخم پای دیابتی، هر یک واحد افزایش HbA1c با کاهش معنیدار سرعت بسته شدن زخم همراه است. هرچند هدف HbA1c در هر بیمار باید فردی باشد، اما در غالب بیماران بزرگسال، HbA1c کمتر از ۷ درصد توصیه میشود؛ در سالمندان شکننده یا بیمارانی با امید به زندگی محدود، هدف بین ۷.۵ تا ۸ درصد قرار میگیرد.
اهمیت گلوکز روزانه و نوسان قند
علاوه بر HbA1c، نوسان روزانه گلوکز و درصد زمان در بازه هدف (Time in Range) معیارهای مهمی برای پایش هستند. هدف معمول، نگهداشتن قند خون ناشتا در بازه ۸۰ تا ۱۳۰ میلیگرم بر دسیلیتر و پیک پس از غذا زیر ۱۸۰ میلیگرم بر دسیلیتر است. در بیماران بستری با زخم فعال، هدف معمولاً ۱۴۰ تا ۱۸۰ میلیگرم بر دسیلیتر در نظر گرفته میشود.
نقش انسولین در زخم فعال
در بیماران مبتلا به زخم متوسط تا شدید یا عفونت پای دیابتی، حتی اگر بیمار قبلاً با داروی خوراکی کنترل میشد، انتقال موقت به انسولین برای دستیابی سریعتر به اهداف توصیه میشود. این رویکرد در راهنمای IDSA و IWGDF نیز تأکید شده است.
هیپوگلایسمی: تهدید پنهان
افت قند خون (کمتر از ۷۰ میلیگرم بر دسیلیتر) بهویژه در سالمندان دیابتی، میتواند باعث افتادن، آسیب پا و بستری شدن شود. کنترل قند باید همیشه در کنار آموزش بیمار درباره علائم هیپوگلایسمی و دسترسی فوری به منبع گلوکز صورت گیرد.
همراهی با تیم درمان
کنترل مؤثر قند خون در دوران فعال درمان زخم، نیازمند همکاری بیمار، متخصص داخلی یا غدد، تیم زخم و کارشناس تغذیه است. ثبت روزانه قند، اصلاح تدریجی دوز انسولین، و کاهش استرس از مهمترین ابزارها در این مسیر هستند.
منابع علمی
- American Diabetes Association. 6. Glycemic Targets: Standards of Care in Diabetes—2024. Diabetes Care. 2024;47(Suppl 1):S111–S125. https://doi.org/10.2337/dc24-S006
- Christman AL, Selvin E, Margolis DJ, et al. Hemoglobin A1c predicts healing rate in diabetic wounds. Diabetes. 2011;60(6):1753–1760. https://doi.org/10.2337/db10-1672
- Senneville É, Albalawi Z, van Asten SA, et al. IWGDF/IDSA Guidelines on the diagnosis and treatment of diabetes-related foot infections (2023). Clin Infect Dis. 2024;78(2):e1–e42. https://doi.org/10.1093/cid/ciad527
- Battelino T, Danne T, Bergenstal RM, et al. Clinical Targets for Continuous Glucose Monitoring Data Interpretation: Recommendations From the International Consensus on Time in Range. Diabetes Care. 2019;42(8):1593–1603. https://doi.org/10.2337/dci19-0028